Choroby i zaburzenia

Anemia

Krew

Czym jest anemia (niedokrwistość)?

Anemia (niedokrwistość) jest stanem, który ujawnia się gdy w krwi brakuje wystarczającej ilości zdrowych krwinek czerwonych lub hemoglobiny. Hemoglobina jest głównym składnikiem czerwonych krwinek (erytrocytów) i wiąże tlen. Jeśli masz zbyt małą ilość krwinek czerwonych, albo hemoglobina ma nieprawidłowy poziom (najczęściej za niski), komórki w organizmie nie będą otrzymywać wystarczającej ilości tlenu. Objawy anemii – takie jak zmęczenie – występują, ponieważ narządy nie otrzymują to, czego potrzebują, aby poprawnie funkcjonować.

Niedokrwistość jest jedną z najczęstszych chorób krwi. Zwiększone ryzyko wystąpienia anemii dotyczy przede wszystkim kobiet, dzieci oraz osób cierpiących na przewlekłe choroby. Należy także pamiętać o poniższych czynnikach zwiększających ryzyko wystąpienia tej choroby.

  • Niektóre formy niedokrwistości są dziedziczne, a niemowlęta mogą być narażone na tę chorobę nawet od chwili urodzenia.
  • Kobiety w wieku rozrodczym są szczególnie podatne na anemię wywołaną niedoborem żelaza z powodu utraty krwi podczas miesiączki oraz zwiększonym zapotrzebowaniem na dostawy krwi podczas ciąży.
  • Starsze osoby także są bardziej narażone na wystąpienie niedokrwistości z powodu niewłaściwej diety oraz różnych schorzeń.

Istnieje wiele rodzajów anemii. Wszystkie rozwijają się z innych przyczyn i wymagają różnych sposobów leczenia. Niedokrwistość z niedoboru żelaza, najczęściej występująca odmiana tej choroby, jest bardzo często uleczalna przy zastosowaniu właściwej diety i suplementów żelaza. Niektóre formy – takie jak niedokrwistość rozwijająca się w czasie ciąży – są nawet uważane za normalne. Jednak niektóre typy niedokrwistości mogą przysparzać problemów zdrowotnych nawet przez całe życie.

Jakie są objawy anemii?

Objawy anemii różnią się w zależności od typu niedokrwistości, ich przyczyny, natężenia i wszelkich istotnych problemów zdrowotnych, takich jak krwotok, wrzody, zaburzenia miesiączkowania lub rak. Poszczególne objawy tych problemów mogą wystąpić przed zdiagnozowaniem niedokrwistości.

Ludzkie ciało ma wyjątkową zdolność zrównoważenia objawów wczesnej anemii. Jeśli choroba przebiega łagodnie i rozwija się przez dłuższy okres czasu, to możesz nawet nie zauważyć żadnych objawów.

Objawy wspólne dla wielu typów niedokrwistości to:

  • szybkie męczenie się i utrata energii,
  • niezwykle szybkie bicie serca, zwłaszcza podczas ćwiczeń,
  • duszności i ból głowy, szczególnie podczas ćwiczeń,
  • trudności z koncentracją,
  • zawroty głowy,
  • blada skóra,
  • skurcze nóg,
  • bezsenność,
  • łamliwość paznokci.

Inne objawy są powiązane z poszczególnymi rodzajami niedokrwistości.

Jakie są przyczyny niedokrwistości?

Istnieje ponad 400 typów anemii, które zostały podzielone na 3 grupy:

  • spowodowana utratą krwi,
  • spowodowana zmniejszoną lub wadliwą produkcją krwinek czerwonych,
  • spowodowana zniszczeniem krwinek czerwonych.

Niektóre z nich opisane zostały poniżej.

Niedokrwistość spowodowana utratą krwi

Krwinki czerwone mogą być utracone w wyniku krwawienia, które może pojawiać się powoli w ciągu dłuższego okresu czasu i często pozostaje niewykryte. Ten rodzaj przewlekłego krwawienia często wynika z poniższych przyczyn.

  • Choroby układu pokarmowego, takie jak wrzody, hemoroidy, zapalenie błony śluzowej żołądka (zapalenie żołądka) i rak.
  • Stosowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ), które mogą powodować zapalenie żołądka i wrzody.
  • Miesiączka i poród, zwłaszcza jeśli krwawienie miesiączkowe jest nadmierne lub w przypadku ciąży mnogich.

Leczenie niedokrwistości spowodowanej utratą krwi

Jeśli osoba nagle straci dużą ilość krwi, to może zostać leczona odpowiednimi płynami, poprzez transfuzję krwi, tlenu oraz ewentualnie żelaza pomagającego organizmowi budować nowe czerwone krwinki. Przewlekła utrata krwi jest leczona po identyfikacji źródła krwawienia i następnie zatrzymania tego krwawienia, a jeśli to konieczne, zapewnienie leczenia anemii przy uzupełnianiu niedoboru żelaza.

Anemia wywołana zmniejszoną lub niewłaściwą produkcją krwinek czerwonych

W przypadku tego typu anemii organizm może wytwarzać zbyt mało erytrocytów lub krwinki czerwone mogą funkcjonować niepoprawnie. W obydwóch przypadkach może wystąpić niedokrwistość. Krwinki czerwone mogą być uszkodzone lub ich ilość zmniejszona z powodu niewłaściwie funkcjonujących krwinek czerwonych lub braku odpowiednich minerałów i witamin w organizmie potrzebnych do poprawnego funkcjonowania. Do przypadłości związanych z tymi przyczynami anemii należą:

  • anemia sierpowata,
  • talasemia,
  • niedokrwistość z niedoboru żelaza,
  • niedobór witamin,
  • problemy z komórkami macierzystymi oraz szpikiem kostnym,
  • inne problemy zdrowotne.

Anemia sierpowata

Anemia sierpowata jest chorobą dziedziczną, która wpływa przede wszystkim na osoby pochodzenia afrykańskiego. Czerwone krwinki zmieniają swój właściwy kształt i przybierają kształt półksiężyca z powodu defektu genetycznego. Ulegają rozkładowi w miarę szybko, powodując niedokrwistość, więc tlen nie dostaje się poszczególnych organów.

Leczenie

Sposób leczenia zależy przede wszystkim od przyczyny zmniejszonej produkcji czerwonych krwinek. Należy zapobiegać utracie żelaza i pilnować, by nie doszło do poważnych powikłań związanych z obecnością krwinek sierpowatych w organizmie człowieka.

Talasemia

Talasemia (niedokrwistość tarczowatokrwinkowa) pojawia się, gdy krwinki czerwone nie mogą dojrzewać i prawidłowo rozwijać się. Talasemia jest chorobą dziedziczną, która zwykle dotyka ludzi pochodzących z rejonów Morza Śródziemnego, Afryki, Bliskiego Wschodu i Azji Południowo-Wschodniej. Stan ten może podlegać różnemu nasileniu. Od łagodnego do nawet zagrażającego życiu; najcięższa postać nazywa się niedokrwistością Cooley’a (beta talasemia).

Leczenie

Ten typ anemii jest często trwały i trudny do wyleczenia. Leczenie odziedziczonej niedokrwistości, takiej jak talasemia lub anemia sierpowata, różni się od siebie a ich sposób zależy od konkretnego stanu pacjenta i nasilenia objawów. Niektóre typy anemii nie wymagają żadnego leczenia, podczas gdy inne mogą wymagać wielokrotnego przetoczenia krwi i innych inwazyjnych zabiegów.

Niedokrwistość z niedoboru żelaza

Niedokrwistość ta występuje z powodu braku żelaza w organizmie. Szpik kostny znajdujący się w centrum kości potrzebuje żelaza do wytwarzania hemoglobiny, elementu krwinek czerwonych, która przenosi tlen do poszczególnych narządów w organizmie. Bez odpowiedniej ilości żelaza organizm nie może produkować wystarczającej ilości hemoglobiny. Wynikiem tego jest niedokrwistość z niedoboru żelaza. Tego typu niedokrwistość może być spowodowana:

  • dietą ubogą w żelazo, zwłaszcza u niemowląt, dzieci, młodzieży, wegan i wegetarian,
  • metabolicznymi wymaganiami w ciąży i karmieniem piersią zubożającymi kobiece zapasy żelaza w organizmie,
  • miesiączką,
  • zbyt częstym oddawaniem krwi,
  • treningiem wytrzymałościowym,
  • chorobami układu trawienia, takimi jak choroba Choroba Leśniowskiego-Crohna lub chirurgicznym usunięciu części żołądka lub jelita cienkiego,
  • niektórymi lekami, żywnością i napojami.

Leczenie niedoboru żelaza

W przypadku niedokrwistości z niedoboru żelaza lekarz prawdopodobnie zaleci leki zawierające formę żelaza, które organizm będzie w stanie łatwo wchłonąć. Suplementy uwalniające z czasem żelazo nie są dobrym wyborem dla większości chorych, ponieważ element ten jest wchłaniany głównie w górnej części przewodu pokarmowego.

Lekarz może także zalecić, aby zastosować dietę z pokarmów bogatych w żelazo. Dobrym źródłem żelaza w diecie są: czerwone mięso, fasola, żółtka jaj, produkty pełnoziarniste, orzechy i owoce morza.

W trakcie leczenia lekarz będzie monitorować liczbę krwinek czerwonych, w tym hematokryt, hemoglobinę i stężenie ferrytyny. Jeśli twój stan nie poprawi się wraz z przyjmowaniem suplementów żelaza, to lekarz będzie szukać innej przyczyny. W rzadkich przypadkach lekarz może przypisać zastrzyki z żelaza podawane domięśniowo lub wstrzyknąć żelazo dożylnie. W bardzo rzadkich przypadkach leczenie niedokrwistości z niedoboru żelaza zagrażającej życiu może towarzyszyć transfuzja krwi.

Niedokrwistość z niedoboru witamin

Niedokrwistość z niedoboru witaminy może wystąpić, gdy ilości dostarczonej do organizmu witaminy B12 i kwasu foliowego są niewystarczające. Witaminy te są człowiekowi potrzebne, aby jego organizm mógł produkować krwinki czerwone. Przypadłości prowadzące do anemii spowodowanej niedoborem witamin to:

  • niedokrwistość megaloblastyczna: ilości witaminy B12 lub kwasu foliowego w organizmie są niewystarczające;
  • anemia złośliwa: niska przyswajalność witaminy B12 spowodowana może być chorobą Leśniowskiego-Crohna, zakażeniem jelita pasożytami, chirurgicznym usunięciem części żołądka lub jelit, a także zakażeniem wirusem HIV;
  • niezrównoważona dieta: nie jedzenie mięsa lub jego małych ilości może powodować niedobór witaminy B12, natomiast zbyt mocne przegotowywanie jedzenia lub spożywanie zbyt małej ilości warzyw może spowodować niedobór kwasu foliowego;
  • inne przyczyny niedoboru witaminy: ciąża, niektóre leki, nadużywanie alkoholu, choroby jelit, takie jak tropikalna biegunka lub celiakia.

Ważne! We wczesnym okresie ciąży odpowiednia ilość kwasu foliowego zapobiega ciężkim uszkodzeniom układu nerwowego (rozwojowi wad cewy nerwowej) u nienarodzonego jeszcze dziecka.

Leczenie anemii wywołanej niedoborem witamin

Leczenie zależy od przyczyny niedoboru witamin. Jeśli zapasy witaminy B12 zostały wyczerpane w Twoim organizmie to lekarz najprawdopodobniej przypisze zastrzyki z witaminą B12. Witamina B12 może być podawana także doustnie, ale konieczne jest przyjęcie bardzo dużej dawki. Dawka taka jest nawet 200 razy wyższa niż dawka typowo obecna w różnego rodzaju multiwitaminach. Istnieje wysokie prawdopodobieństwo, że wiele objawów niedoboru witamin ustąpi po dostarczeniu potrzebnej organizmowi ilości witaminy B12.

Lekarz może także zalecić aby zwiększyć ilość witaminy B12 w diecie. Dobrymi źródłami witaminy B12 są mięso (a w tym wątróbki i nerki); ryby, ostrygi, małże, mleko, sery i jajka.

Jeśli występuje u Ciebie niedobór kwasu foliowego to lekarz może zalecić tę witaminę lub polecić zwiększenie ilości kwasu foliowego w diecie. Dobrym źródłem kwasu foliowego w diecie są świeże owoce, zielone warzywa liściaste i kapustne (kalafior, brokuły, brukselki), wątróbki i nerki; produkty mleczne oraz płatki pełnoziarniste. Warzywa powinny być w tym celu spożywane na surowo lub po lekkim gotowaniu.

Anemia wywołana problemami związanymi ze szpikiem kostnym i komórkami macierzystymi

Problemy ze szpikiem kostnym i komórkami macierzystymi mogą uniemożliwić organizmowi wytwarzanie wystarczającej ilości krwinek czerwonych. Niektóre z komórek macierzystych ze szpiku kostnego odpowiedzialne są prawidłowy rozwój krwinek czerwonych. Jeżeli komórek macierzystych jest zbyt mało, są one wadliwe lub zostały zastąpione przez inne komórki (takie jak komórki nowotworowe), to może to wywołać anemię. Anemia powstała z tych przyczyn może występować pod różnymi formami:

  • anemia aplastyczna występuje, gdy pojawia się wyraźne zmniejszenie liczby komórek macierzystych lub brak tych komórek. Niedokrwistość aplastyczna może być dziedziczona, może wystąpić bez wyraźnej przyczyny lub może wystąpić gdy szpik kostny jest niszczony przez leki, promieniowanie, chemioterapię lub infekcję.
  • Zatrucie ołowiem jest toksyczne dla szpiku kostnego, co prowadzi do zmniejszenia ilości krwinek czerwonych w organizmie. Zatrucie ołowiem występuje najczęściej u osób dorosłych z mających z nim styczność lub na przykład u dzieci ciekawych świata, próbujących posmakować odprysków farby.

Leczenie

W przypadku niektórych ludzi z tym zaburzeniem przeszczep szpiku kostnego może okazać się konieczny.

Niedokrwistość wywołana rozpadem krwinek czerwonych (niedokrwistość hemolityczna)

Gdy krwinki czerwone są zbyt delikatne i nie wytrzymują rutynowego obciążenia, to mogą one rozerwać się przedwcześnie, co jest przyczyną niedokrwistości hemolitycznej. Niedokrwistość hemolityczna może ujawnić się już przy urodzeniu lub rozwinąć się w późniejszym okresie. Czasami przyczyna tego typu anemii nie jest znana.

Zidentyfikowane przyczyny niedokrwistości hemolitycznej mogą obejmować:

  • odziedziczoną chorobę, taką jak niedokrwistość sierpowata i talasemia;
  • bodźce wywołujące stres, takie jak infekcje, leki oraz pewne pokarmy;
  • obecność toksyn występujących z powodu zaawansowanej choroby nerek lub wątroby;
  • nieprawidłowa reakcja układu immunologicznego (tzw. choroba hemolityczna noworodka występująca u płodu kobiety ciężarnej);
  • przeszczep naczyń, sztuczną zastawkę serca, nowotwory, ciężkie oparzenia, narażenie na działanie chemikaliów, ciężkie nadciśnienie tętnicze oraz zaburzenia krzepnięcia krwi;
  • w rzadkich przypadkach powiększenie śledziony może być przyczyną niszczenia krwinek czerwonych zanim ich czas w obiegu dobiegnie naturalnego końca.

Leczenie anemii hemolitycznej

Leczenie niedokrwistości hemolitycznej wymaga dostosowania kuracji do przyczyny choroby. Łagodne przypadki niedokrwistości hemolitycznej mogą nie wymagać jakiegokolwiek leczenia. Jeśli można zidentyfikować czynnik zewnętrzny wpływający na stan zdrowia – na przykład chemikalia – kontakt z tym czynnikiem powinien natychmiast zostać zerwany. Ludzie z niedokrwistością hemolityczną mogą także wymagać operacji w celu wymiany uszkodzonej zastawki serca, usunięcia guza lub naprawienia nieprawidłowego naczynia krwionośnego.

Anemia wywołana innymi czynnikami

Niedokrwistość powiązana z innymi czynnikami występuje zwykle, gdy w organizmie jest zbyt mało hormonów niezbędnych do produkcji krwinek czerwonych. Przyczynami powodującymi tego typu anemię są na przykład:

  • zaawansowana choroba nerek,
  • niedoczynność tarczycy,
  • inne choroby przewlekłe, takie jak rak, infekcje, toczeń, cukrzyca i reumatoidalne zapalenie stawów,
  • podeszły wiek.
Treść artykułu została skonsultowana z lekarzem