Choroby i zaburzenia

Endometrioza

Czym jest endometrioza?

Miejsca częstego występowania endometriozy
Miejsca częstego występowania endometriozy, autor: Tsaitgaist

Endometrioza to problem, z którym boryka się wiele kobiet, przede wszystkim w wieku rozrodczym. Występuje, gdy tkanka pokrywająca macicę rośnie również poza nią. Nie zawsze powoduje to objawy. I zwykle nie stanowi zagrożenia dla życia, ale może powodować ból i inne problemy.

Dodatkowa tkanka zwykle rośnie na jajnikach, jajowodach, zewnętrznych ścianach macicy, jelitach lub innych narządach  ulokowanych w brzuchu. W rzadkich przypadkach rozprzestrzenia się także na obszary poza brzuchem.

Macica jest wyłożona tkanką nazwaną endometrium. Każdego miesiąca organizm uwalnia hormony, które sprawiają, iż endometrium gęstnieje i przygotowuje się na przyjęcie jajeczka. W przypadku zajścia w ciążę zapłodnione jajeczko przyczepia się do błony śluzowej macicy i zaczyna rosnąć. Jeśli nie zajdziesz w ciążę, to endometrium rozpada się, a twoje ciało odprowadza je jako krew. To jest właśnie miesiączka.

Przyczyny endometriozy

Dokładna przyczyna endometriozy nie jest znana. Możliwe przyczyny są następujące.

  • Twój system odpornościowy może nie być w stanie pozbyć się endometrium tak jak powinien.
  • Mocne krwawienie lub nieprawidłowa budowa macicy, szyjki macicy lub pochwy powoduje, iż zbyt wiele komórek endometrium podróżuje w górę przez jajowody a następnie do brzucha.
  • Krew lub płyn limfatyczny może przenosić komórki endometrium do innych części ciała lub komórki mogą być przenoszone w trakcie operacji, takiej jak nacięcie krocza lub cesarskie cięcie.
  • Komórki w brzuchu i miednicy mogą przekształcić się w komórki endometrium.
  • Komórki endometrium mogły powstać poza macicą, jeszcze gdy Ty byłaś płodem.
  • Choroba ta może występować rodzinnie.

Endometrioza – objawy

Niektóre kobiety z endometriozą nie mają objawów. U innych natomiast objawy te występują i wahają się od łagodnych do nawet ciężkich. Objawy endometriozy mogą obejmować:

  • ból, który może być:
    • bólem podbrzusza,
    • silnymi skurczami menstruacyjnymi,
    • lekkim bólem pleców na 1 lub 2 dni przed rozpoczęciem miesiączki (lub trochę wcześniej),
    • bólem podczas stosunku płciowego,
    • bólem odbytu,
    • bólem podczas wypróżnień.
  • Niepłodność może być jedynie znakiem, że chorujesz na endometriozę (20%-40% bezpłodnych kobiet choruje na tę chorobę).
  • Nieprawidłowe krwawienie. Może ono obejmować:
    • krew w moczu lub stolcu.
    • krwawienie z pochwy przed rozpoczęciem miesiączki,
    • krwawienie z pochwy po stosunku.

Objawy są często najbardziej dotkliwe tuż przed i podczas miesiączki. Doskwierają coraz mniej z upływającym czasem, gdy Twój okres dobiega końca. Niektóre kobiety, zwłaszcza nastolatki, doświadczają bólu cały czas.

Kilka innych przypadłości może spowodować objawy podobne do endometriozy. Są nimi bolesne okresy, gruczolakowatość trzonu macicy i mięśniaki macicy.

Problemy z płodnością

Od 20% do 40% kobiet, które są bezpłodne, choruje na endometriozę (u niektórych występuje więcej niż jedną przyczyna niepłodności). Eksperci nie są w stanie w pełni zrozumieć jak endometrioza powoduje niepłodność. Może być nią jedna z następujących przyczyn:

  • blizny mogą tworzyć się w miejscach implantów (nieprawidłowego rozrostu tkanki) i zmieniać kształt lub funkcje jajników, jajowodów lub macicy.
  • Implanty endometrialne mogą zmieniać właściwości chemiczne i hormonalne w cieczy, która otacza narządy jamy brzusznej (płyn otrzewnowy). Może to wpłynąć na cykl menstruacyjny lub nawet zapobiegać ciąży.

Wpływ na jajniki

Częstym powikłaniem endometriozy jest rozwój torbieli w jajniku. Może ona mieć średnicę od 1 mm do nawet 8 cm. Objawy torbieli jajników mogą być takie same jak te wywołane endometriozą.

Ponadto, ryzyko raka jajników jest nieco wyższe u kobiet z endometriozą. Ten typ raka występuje najczęściej u kobiet w wieku powyżej 60 lat.

Co zwiększa ryzyko wystąpienia endometriozy?

Ryzyko wystąpienia u Ciebie endometriozy jest wyższe, jeżeli spełniasz któryś z poniższych warunków.

  • Jesteś w wieku pomiędzy okresem dojrzewania a menopauzą (około 50 roku życia). Po spadku poziomu estrogenu w okresie menopauzy ryzyko zazwyczaj znika.
  • Twoja matka lub siostra ma lub miała endometriozę. To sprawia, że bardziej prawdopodobne jest, iż będziesz mieć poważne objawy.
  • Twoje cykle menstruacyjne są krótsze niż 28 dni.
  • Twoje krwawienia miesiączkowe są dłuższe niż 7 dni.
  • Miałaś pierwszy okres przed 12 rokiem życia.
  • Nigdy nie byłaś w ciąży.
  • Twoja macica, szyjka macicy lub pochwa mają nieprawidłowy kształt.

Endometrioza – leczenie

Niestety nie ma obecnie lekarstwa na endometriozę, ale leczenie może pomóc w walce z bólem i niepłodnością. Sposób leczenia zależy od nasilenia objawów i od tego, czy chcesz zajść w ciążę. Jeśli doświadczasz tylko bólu, to zastosowanie terapii hormonalnej, aby obniżyć poziom estrogenów w organizmie, może skurczyć implanty i dzięki temu zmniejszyć ból. Jeśli chcesz zajść w ciążę, to może pomóc Ci operacja, leczenia niepłodności lub obydwa te działania.

Nie wszystkie kobiety z endometriozą doświadczają bólu. Endometrioza też nie zawsze pogarsza się z czasem. W czasie ciąży objawy często są lżejsze, jak ma to miejsce u kobiet po menopauzie. Jeśli ból jest łagodny i nie masz planów zajść w ciążę lub jesteś przed menopauzą (w wieku około 50 lat), może nie być potrzeby leczenia. Decyzja jednak należy do Ciebie.

Leki

Jeśli odczuwasz ból lub krwawienie, ale nie planujesz zachodzić w ciążę w najbliższym czasie, to środki antykoncepcyjne (plastry, pigułki, pierścienie) lub niesterydowe leki przeciwzapalne (NLPZ) mogą wystarczyć, aby kontrolować ból.

Niesterydowe leki przeciwzapalne (NLPZ)

Leki przeciwzapalne mają najmniejszą szansę powodować poważne skutki uboczne i można nimi przeprowadzać długoterminowe leczenie.  Jednak jeśli to niepłodność w wyniku endometriozy jest Twoim głównym problemem, to takie leki nie są zazwyczaj wykorzystywane w procesie leczenia.

Leki przeciwzapalne (NLPZ) zmniejszają ból, stan zapalny i krwawienie z chorej tkanki. Skonsultuj się z lekarzem przed planowanym użyciem leku bez recepty przez więcej niż kilka dni.

  • Zażyj zalecaną dawkę tak szybko, jak zacznie doskwierać Ci dyskomfort lub na dzień przed rozpoczęciem się miesiączki.
  • Przyjmuj leki w regularnych odstępach i właściwych dawkach. Przyjmowanie leku tylko wtedy, gdy występuje ostry ból nie jest skuteczne.
  • Jeśli jeden rodzaj leków przeciwzapalnych nie pomaga w walce z bólem, spróbuj innego.

Pamiętaj! Uważaj podczas przyjmowania leków. Czytaj i przestrzegaj wszystkich instrukcji na etykiecie i w dołączonych ulotkach.

Terapia hormonalna

Hormony antykoncepcyjne mogą utrzymać endometriozę w niepogarszającym się stanie. Jeśli masz dotkliwe objawy, lub jeśli środki antykoncepcyjne i NLPZ nie działają, możesz spróbować silniejszej terapii hormonalnej.

  • Środki antykoncepcyjne (plastry, pigułki,  krążki) zatrzymują miesięczną owulację, wzrost, rozlewanie się i krwawienie gródek tkanki będące przyczyną bólów w przypadku endometriozy. Hormony te zmniejszają ból w przypadku większości kobiet. Zastosowanie środków antykoncepcyjnych wydaje się także być najbezpieczniejszym rodzajem terapii hormonalnej, gdyż w jej przypadku występuje najmniejsze prawdopodobieństwo wystąpienia skutków ubocznych. Z tego powodu wiele kobiet może stosować tę terapię przez wiele lat. Inne terapie hormonalne mogą być stosowane tylko od kilku miesięcy do 2 lat.
  • Terapia gonadoliberyną obniża poziom estrogenów wywołując stan podobny do menopauzy. Dzięki niej kurczą się implanty, a ból słabnie.
  • Progesteron (w postaci tabletek lub zastrzyków) zatrzymuje owulację i obniża estrogen. W przypadku większości kobiet hamuje wzrost gródek i zmniejsza ból.
  • Terapia danazolem również obniża poziom estrogenów, lecz także podnosi poziom androgenów, wywołując stan podobny do menopauzy. Zmniejsza to przyrost gródek i zmniejsza ból w przypadku większości kobiet. Ulga ta trwa zwykle od 6 do 12 miesięcy po zakończeniu leczenia. Niestety skutki uboczne zażywania danazolu mogą być dotkliwe.

Wszystkie terapie hormonalne stosowane w leczeniu endometriozy mogą powodować skutki uboczne i stanowią pewne zagrożenie dla zdrowia. Przed rozpoczęciem terapii hormonalnej lub przyjmowania leków, dowiedz się jakie są ich ewentualne skutki uboczne.

Operacja

Jeśli terapia hormonalna nie działa, lub gródki tkanki mają wpływ na inne narządy, operacja jest kolejnym możliwym do podjęcia krokiem. Usuwa się przy jej pomocy powstałe gródki. Dokonać można tego zwykle poprzez wykonanie jednego lub kilku małych nacięć przy użyciu laparoskopii (może zmniejszyć ból i zwiększyć szansę na zajście w ciążę).

W ciężkich przypadkach usunięcie macicy (histerektomia) i jajników jest jedynym rozwiązaniem. Zabieg ten powoduje wczesną menopauzę. Jest on stosowany tylko wtedy, gdy nie planujesz ciąży, a inne sposoby leczenia przyniosły niezadowalające rezultaty.

Domowe sposoby na endometriozę

Leczenie w domu może złagodzić bóle wywołane endometriozą. Możesz spróbować następujących rzeczy, jednocześnie stosując inne metody leczenia.

  • Ocieplaj swój brzuch. Użyj poduszki, termoforu lub weź ciepłą kąpiel. Wyższa temperatura poprawia krążenie krwi i może złagodzić ból w obrębie miednicy.
  • Połóż się z poduszką pod kolanami. Kiedy leżysz na boku, przyciągnij swoje kolana do klatki piersiowej w celu zmniejszenia nacisku na plecy.
  • Stosuj się do technik relaksacyjnych.
  • Ćwicz regularnie. Poprawia to krążenie krwi oraz zwiększa produkcję endorfin uśmierzających naturalnie ból.
  • Spróbuj aktywności seksualnej. W niektórych przypadkach może ona pomóc w walce ze skurczami oraz bólem kręgosłupa.