Choroby i zaburzenia

Ospa wietrzna

Czym jest ospa wietrzna?

ospa wietrzna u dziecka
ospa wietrzna na plecach dziecka, źródło: kpho.com

Ospa wietrzna (łac. varicella) to choroba zakaźna, która powoduje swędząca wysypkę i czerwone plamy lub pęcherze na całym ciele. Ospa wietrzna może powodować przeróżne problemy u kobiet w ciąży, noworodków, młodzieży i dorosłych, a także osób, ze słabym systemem odpornościowym, które sprawiają, że organizm ma trudności ze zwalczaniem infekcji.

Ospa wietrzna zwykle nie stanowi poważnego problemu dla zdrowia dziecka. Jednak dziecko chore na ospą wietrzną musi pozostać w domu i zrezygnować na jakiś czas z uczęszczania do szkoły. Rodzic natomiast, może będzie musiał wziąć wolne z pracy w celu opieki nad chorym dzieckiem.

Jest wysoce nieprawdopodobne, aby po wyleczeniu się z ospy wietrznej ponownie na nią zachorować. Wirus jednak pozostaje w organizmie na długo po wyzdrowieniu z tej choroby. Jeśli stanie się ponownie aktywny może powodować bolesne zakażenie wirusowe zwane półpaścem.

Objawy ospy wietrznej

Pierwsze objawy ospy wietrznej obejmują:

  • gorączkę od 38°C do 39,4°C,
  • mdłości, zmęczenie, i uczucie słabości,
  • mały apetyt lub jego brak,
  • ból głowy oraz gardła.

U dzieci pierwsze objawy są zwykle łagodne. Z kolei u nastolatków i dorosłych choroba ta może mieć wyjątkowo ciężki przebieg.
Powyższe objawy ospy wietrznej mogą ujawniać się nawet cały okres trwania choroby, natomiast swędząca wysypka ujawnia się 1 lub 2 dni po pierwszych objawach.

Ospa wietrzna – przyczyny

Wirus varicella zoster, jeden z wirusów opryszczki, powoduje ospę wietrzną. Jest to ten sam wirus, który wywołuje także półpaśca.

Jak się rozprzestrzenia?

Wirus ospy wietrznej z łatwością przenosi się z jednej osoby na drugą. Najczęściej rozprzestrzenia się przy pomocy dróg oddechowych, takich jak błony śluzowe jamy ustnej i nosa. Ospa wietrzna może także być przenoszona przez powietrze, np. podczas kichania lub kaszlenia osoby zakażonej. Rzadziej, ospa wietrzna rozprzestrzenia się, gdy płyn z wysypki po ospie dostanie się na skórę zdrowej osoby.

W rzadkich przypadkach, osoba może zachorować na ospę wietrzną zarażając się poprzez płyn z pęcherzy występujących u osób chorych na półpaśca.

Objawy ospy wietrznej i jej przebieg

Pierwsze tygodnie po zarażeniu

Dziecko z wysypką po ospie wietrznej
Dziecko z wysypką, źródło: visembryo.com

Zwykle około 14 do 16 dni po kontakcie z osobą zarażoną wirusem pojawiają się pierwsze objawy ospy wietrznej. Większość ludzi czuje się źle, ma gorączkę, zmniejszony apetyt, odczuwają bóle głowy, doświadczają kaszlu i bólu gardła.

  • Niektóre dzieci dostają wysypki bez uprzedniego ujawnienia się wczesnych objawów.
  • Dzieci w wieku 6 miesięcy i młodsze mogą być chronione dzięki przeciwciałom przekazanym im jeszcze przez matkę. Tak więc, jeśli zostaną zakażone wirusem, mogą nie mieć zbyt wielu objawów.
  • Osoby z osłabionym układem odpornościowym mogą doświadczyć pierwszych objawów ospy wietrznej wcześniej niż 10 do 14 dni po zarażeniu.

Ospa wietrzna jest najbardziej zaraźliwa od 2 do 3 dni przed pojawieniem się wysypki, aż do momentu, gdy z wszystkich pęcherzyków powstaną strupy.

Wysypka

Wysypka pojawia się zwykle w górnej części ciała około 1 lub 2 dni po ujawnieniu się pierwszych objawów. Korpus jest zazwyczaj najbardziej dotknięty wysypką, natomiast ramiona i nogi najmniej. Wysypka może również rozprzestrzeniać się na skórę głowy, twarzy, nosa i ust. W rzadkich przypadkach rozprzestrzenia się także na podszewce powiek (spojówka), pod przezroczystą osłonką oka (rogówka), wewnątrz gardła lub w okolicy narządów płciowych.

Około 1-2 dni wystarczy, aby wysypka osiągnęła wszystkie 3 stadia:

  • zaczerwienione / obrzęknięte plamki lub guzki pojawiają się i zamieniają się w pęcherze, które są wypełnione płynem. Wyglądają jak tzw. pryszcze.
  • Pęcherze mogą pękać, często wycieka z nich płyn.
  • Suche strupy tworzą się ponad pękniętymi pęcherzami, jednocześnie gojąc powstałe ranki.

Możliwe powikłania

Zakażenie skóry to powikłanie najczęściej występujące u dzieci w wieku 5 lat. Do zakażenia skóry może dojść po drapaniu wysypki. Drapanie pozwala bakteriom ze skóry lub spod paznokci dostać się pęcherzyków. Zakażenie może być poważne jeśli nie zostanie leczone. Zainfekowany pęcherzyk może również zostawić bliznę.

Niektórzy ludzie są narażeni na zwiększone ryzyko poważniejszych powikłań związanych z ospą wietrzną. Grupa podwyższonego ryzyka obejmuje noworodki, młodzież, dorosłych, zwłaszcza kobiety ciężarne oraz te osoby, które mają osłabiony system odpornościowy.

Mimo, że po przejściu choroby ludzie stają się odporni na wirusa ospy wietrznej, to wirus nadal będzie przebywał w ich organizmie. Wirus może w późniejszym okresie wywołać półpaśca – zwykle, gdy osoba ta będzie dorosła. Około 1 na 5 osób, które chorowały na ospę wietrzną będą później także chorować właśnie na półpaśca. Szczepionka może zapobiec tej chorobie lub złagodzić związane z nią dolegliwości.

Jakie jest ryzyko zachorowania?

Jesteś w grupie ryzyka jeśli nie chorowałaś na ospę wietrzną lub nie zostałaś zaszczepiona oraz:

  • mieszkasz z kimś, kto ma wirusa ospy wietrznej.
  • przebywasz w pomieszczeniu dłużej niż przez godzinę z kimś, kto choruje na ospę wietrzną,
  • masz osłabiony system odpornościowy.

Po przebyciu ospy wietrznej lub przyjęciu szczepionki ludzie stają się odporni na wirusa. Możliwe, że po kontakcie z wirusem może wystąpić lekka reakcja, taka jak plamki w kilku miejscach oraz lekki katar. Prawdopodobnie jednak nie zachorujesz na ospę wietrzną więcej niż raz.

Diagnoza

Ospę wietrzną zwykle można rozpoznać na podstawie tego, jak wygląda wysypka. Podczas wizyty lekarz zapyta o objawy i wykona standardowe badania. Zazwyczaj to wystarczy, aby lekarz wystawił diagnozę czy chorujesz na ospę wietrzną.

Każdy, kto jest w wieku powyżej 12 lat, jest w ciąży lub ma słaby układ odpornościowy powinien udać się na kontrolę do lekarza w momencie podejrzenia zachorowania na ospę wietrzną. Szybka reakcja i rozpoczęcie leczenia może zapobiec poważnym powikłaniom.

Ospa wietrzna w trakcie ciąży

Kobieta, która chorowała na ospę wietrzną w początku ciąży powinna zbadać płód, aby sprawdzić czy nie przyczyniła się ona do powstania wad wrodzonych. Można to zrobić za pomocą ultradźwięków w drugim trymestrze ciąży.

Odporność na ospę wietrzna

Osoba, która nigdy nie chorowała na ospę wietrzną lub nie została zaszczepiona, nie jest odporna na wirusa. Oznacza to, że wirus może wywołać tę chorobę.

Jeśli chcesz się upewnić, że jesteś odporna na wirusa ospy wietrznej, to test na wykrycie wirusa może być właściwym rozwiązaniem. Jeśli nie jesteś pewna, że jesteś odporna, to najlepiej wykonaj taki test. Warto to zrobić także w przypadku gdy:

  • planujesz lub chcesz zajść w ciążę. Nabycie odporności na ospę wietrzną zapobiega powikłaniom w trakcie ciąży.
  • Jesteś bardziej narażona na ospę wietrzną lub wystąpienie związanej z nią powikłań.
  • Jesteś zobowiązana do udowodnienia odporności na ospę wietrzną, np. w pracy lub szkole.

Leczenie ospy wietrznej

Leczenie ospy wietrznej zależy od wieku, stanu zdrowia, okresu od zarażenia wirusem, i objawów.

  • Zazwyczaj zdrowe dziecko z ospą wietrzną może wymagać jedynie leczenia w domu, aby pomóc mu złagodzić swędzenie i monitorować gorączkę.
  • Zdrowa młodzieży i dorośli zarażeni ospą wietrzną zwykle doświadczają poważniejszych objawów niż dzieci i są bardziej narażeni na wystąpienie powikłań niż dzieci. Jeśli masz więcej niż 12 lat, jesteś w ciąży lub masz osłabiony system odpornościowy, to lekarz może przepisać Ci lek lub szczepionkę, które pomogą obronić się przed wirusem.

Zapobieganie

Ospa wietrzna lub wirus ospy wietrznej, rozprzestrzeniają się wyjątkowo szybko. Jeśli Ty lub Twoje dziecko nie jesteście odporni, to można zapobiec tej odmianie ospy przez przyjęcie szczepionki. Zaleca się ją:

  • wszystkim zdrowym dzieciom powyżej 12 miesięcy oraz tym, które nie chorowały jeszcze na ospę wietrzną;
  • zdrowym ludziom, którzy nie są pewni czy zostali zaszczepieni już na ospę wietrzną lub na nią chorowali;
  • kobietom, które planują zajść w ciążę, ale w niej jeszcze nie są.

W przypadku kobiet, które nie zyskały odporności, ospa wietrzna wraz z ciążą mogą być niebezpiecznym połączeniem. Przyjęcie szczepionki, gdy jeszcze nie jest się w ciąży zapobiega powikłaniom w jej trakcie. Porozmawiaj z lekarzem na temat właściwego momentu przyjęcia takiej szczepionki.

Można zapobiec ospie wietrznej także poprzez unikanie kontaktu z osobami zakażonymi wirusem. Jest to tym bardziej istotne, jeśli masz osłabiony system odpornościowy. Ale pamiętaj, że wirus może przenosić się z osoby zarażonej, jeszcze zanim wystąpią pierwsze objawy.

Nie narażaj dzieci na wirusa ospy wietrznej (!)

Przed wynalezieniem szczepionki ospa była powszechna, a rodziny często “przechowywały” wirusa przez kilka tygodni, ponieważ chorowała najpierw jedna osoba, potem następna itd. Aby “mieć to z głowy” niektórzy rodzice celowo zarażali własne dzieci przez wystawianie ich na kontakt z dzieckiem chorym na ospę wietrzną.

W obecnych czasach, gdy szczepionka jest w stanie chronić dziecko przed wirusem, rodzice mają bezpieczniejsze wyjście niż narażać swoje dzieci na ospę wietrzną. Pamiętaj! Nie narażaj dziecka na wirusa ospy wietrznej. Nawet małe dzieci mogą mieć poważne (choć rzadko) powikłania po zarażeniu, w tym zapalenie płuc lub nawet zapalenie mózgu.

Treść artykułu została skonsultowana z lekarzem

  • olcia05

    Miałam ospe już 2 razy i chyba nadchodzi 3 raz. Ale mówię na serio. To tak swędzi a rodzice nie chcą zabrać mnie do lekarza…😭😢

  • BiFF33

    No i mnie też dopadła ospa a za dzieciaka jej nie przechodziłem. Matka właśnie przechodzi półpaśca (chyba po 50 latach od ospy) i od niej się zaraziłem. Cóż… choroba nie wybiera.

    • Witaj. Moja matka również od tygodnia przechodzi półpaśca. O tym, że to półpasiec dowiedziała się dopiero wczoraj po badaniach. Wcześniej była przekonana, że to wątroba lub trzustka. Matka zawsze miała problemy z wątrobą, 30 lat temu usunięto jej wielkie kamienie z woreczka żółciowego.
      Obawiam się, że mogłem załapać wirusa, bo przebywałem z nią ostatnio kilka dni i piłem wodę z tej samej butelki. Nie wiesz, czy można teraz po trzech dniach zdusić potencjalnego wirusa w zarodku. Obawiam się, że on już tu jest i ujawni się po dwóch tygodniach inkubacji.

      • specu

        I co, ujawnił się?

  • Magda Lena

    Witam.Wysypka pojawiła mi się20.03.2016. Po jakim czasie mogę wyjść na powietrze? Mieszkam sama i kończą mi się zapasy.